3 . الشافي فى الامامة : اين كتاب را سيد در نقد كتاب المغنى من الحجاج ، تأليف دانشمند معتزلى معاصر خود قاضى عبد الجبار تأليف كرده ، و به سال 1301 ه در دو مجلد در ايران چاپ سنگى شده است . نقص اين كتاب - چنان كه خود در مقدمه تصريح كرده - اين است كه سيد به جهت اختصار تنها اوائل كلام صاحب المغنى را ذكر كرده و نسبت به بقيه بر اصل كه در آن روزها در دست مردم بوده حواله داده است و چون در اثناء تأليف متوجه اين عيب شده و در صدد جبران آن بر آمده است نسبت به مقدار باقى توانسته است جبران كند ولى نسبت به گذشته چون اصل از دست او خارج و بين مردم منتشر شده و جمع آن غير ممكن بوده نتوانسته است در آن تجديد نظر كند . شيخ طوسى در تلخيص اين كتاب تلخيص الشافي و ابو الحسين بصرى در نقض بر آن نقض الشافي و ابو يعلى سلار بن عبد العزيز در نقض بر اين نقض النقض على النقض « 1 » را تأليف نموده‌اند و همه در حال حيات مرتضى بوده است . اين كتاب بهترين وسيله براى دريافت عمق انديشهء امامى در بارهء مذهب است ، و در اين باب جز اين كتاب نمىتواند - چنان كه شايسته است - رهنمون طالبان حقيقت باشد . در اين كتاب فرق بين زيديه و اماميه در امامت « 2 » ، و همچنين فرق بين معتزله و اماميه « 3 » ، و تكذيب اتهامات بر شيعه در باب اعتقاد به زيادتى علم امام بر پيغمبر ، و اعتقاد به اين كه اگر امام نباشد آسمانها بر پا نيست « 4 » و اين كه معارف همه ضرورى است ، « 5 » و رأى اماميه در باب بداء « 6 » ، و فرق بين اجماع نزد اماميه و ديگران « 7 » ، و عدم وجوب علم امام به بواطنى كه آگاهى بر آن واجب نيست « 8 » ، و مطالب ديگر مطالعه مىشود . سيد مرتضى در اين كتاب به رساله اى كه در باب شبهه اى بر حديث « أنت منى بمنزلة هارون من موسى » تأليف كرده « 9 » و همچنين به سخنى كه در باب وعيد در پاسخ از پرسشهاى اهل موصل بيان كرده « 10 » اشاره كرده است و نيز اشاره

--> « 1 » . ادب المرتضى ، 136 به نقل از رياض العلماء مخطوط ، 279 . « 2 » ج 1 ، ص 2 . « 3 » . ج 1 ، ص 2 به بعد . « 4 » ج 1 ، ص 3 . « 5 » ج 1 ، ص 12 . « 6 » . ج 1 ، ص 13 . « 7 » ج 1 ، ص 15 و 42 به بعد . « 8 » . ج 1 ، ص 72 به بعد . « 9 » . ادب المرتضى ، 137 به نقل از شافى ، 1 / 76 . « 10 » ادب المرتضى ، 137 به نقل از شافى ، 1 / 76 ، 188 .